احکام اسلام و علوم روزبررسی مسائل قانون گذاری اسلامی و بیان برخی آثار و فواید آنها

ممنوعیت خوردن گوشت مردار:

 

مردار عبارت است از جسم انسان یا حیوان مرده و در شریعت به جسم حیوانى گفته مى‏شود

 

كه یا خود مرده باشد و یا بر خلاف دستور شرعى كشته شده باشد. خدا در قرآن مى‏فرماید:

 

إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْكُمُ الْمَیْتَةَ وَ ... «1»

«همانا او گوشت مردار را بر شما حرام كرد و ...»

حكمت‏ها و اسرار علمى:

 

متخصصان علوم پزشكى در مورد این آیه اظهار نظر كرده و نكات علمى آن را برشمرده‏اند، كه عبارتند از:

 

در تفسیر نمونه مى‏خوانیم:

 «دستگاه گوارش نمى‏تواند از مردار، خون سالم و زنده بسازد، بعلاوه مردار كانونى است از

 

انواع میكروبها. اسلام علاوه بر اینكه خوردن گوشت مردار را تحریم كرده، آن را نجس هم

 

دانسته تا مسلمانان كاملا از آن دورى كنند.» «1»

 

برخى از پزشكان مى‏نویسند:

 

 «خون، پس از مرگ جانور با توجه به تركیبات آن (به رغم اینكه قبل از مرگ بهترین وسیله دفاع از بدن بود) به محل مناسبى براى رشد میكروبها تبدیل خواهد شد.

 

در بدن مردار پس از یك ساعت، خون در بدن رسوب مى‏كند و پس از 3 الی 4 ساعت عضلات

 

منقبض شده و به دلیل وجود اسیدها (فسفریك- فورمیك- لاكتیك) بدن خشك مى‏شود و

 

سپس حالت قلیائى به بدن برمى‏گردد و خشك شدن بدن برطرف مى‏گردد و جسم به تصرف میكروبها درمى‏آید. ابتدا میكروبهاى موجود در هوا و سپس میكروب‏هاى موجود در خون بدن

 

شروع به تكثیر نموده و در نتیجه بدن متعفن و متلاشى مى‏شود. محبوس بودن خون نیز تعفن

را تسریع و به تولید مثل میكروب‏ها كمك مى‏كند. امّا در ذبح شرعى (سر بریدن حیوان) با

 

بریده شدن وریدها و شریانهاى بزرگ گردن باعث خروج تمام خون بدن حیوان خواهد شد و دست و پا زدن حیوان ذبح شده نیز به این امر كمك خواهد كرد.» «2»

 

 

البته این مطالب در صورتى است كه حیوان در اثر بیمارى نمرده باشد وگرنه در این صورت خوردن گوشت آن بسیار خطرناك خواهد بود چرا كه ممكن است به بیماریهاى عفونى مثل

 

«سل- سیاه زخم- سالمونلا» دچار شده باشند كه در این موارد توصیه مى‏كنند تا گوشت حیوان را بسوزانند. «3»

مرحوم دكتر پاك‏نژاد مى‏نویسد:

 

«مردارخوارى به خون‏خوارى بستگى دارد، زیرا تا شاه رگهاى مخصوص حیوان قطع نشود به اندازه كافى خون از بدنش خارج نمى‏شود و كمتر مردارى است كه خون بدنش كاملا خارج شده باشد.» «3»

بررسى:

 

1. یكى از خدمات بهداشتى ادیان الهى به فرهنگ بشرى، مبارزه با خوردن گوشت مردار و جلوگیرى از این عادت زشت و نیز دفن میت و مردار و پیشگیرى از آلودگى محیط زیست

 

انسانهاست و این مطلب در دین اسلام به صورت معقول و به دور از افراط و تفریط مطرح شده است. لذا حرمت گوشت مردار یكى از آیات علمى قرآن است كه در محیط جهل آلوده

 

عربستان بیان شد و تا قرنها برخى اسرار بهداشتى آن بر دانشمندان پوشیده بود.

 

2. آیاتى از قرآن كه حرمت خوردن مردار را بیان مى‏كند فقط دلیل اعجاز علمى قرآن نیست، چرا كه قبل از قرآن در كتب آسمانى قبلى این حكم مطرح شده و قرآن آن را تأیید كرده ا

 

ست. معجزه آن است كه دیگران از آوردن مثل آن عاجز باشند امّا این حكم قبلا توسط انبیاء قبلى بیان شده بود، هر چند كه همین مطلب (ممنوعیت خوردن مردار در آن ظرف ز

 

مانى و با توجه به اسرار بهداشتى آن كه در آن اعصار مخفى بوده است) مى‏تواند به عنوان اعجاز علمى انبیاء الهى و دلیل حقانیت ادیان الهى (نه فقط اسلام و قرآن كریم) مطرح شود.

3. از آنجا كه در قرآن كریم علت تحریم خوردن گوشت مردار تصریح نشده است، لذا نم

 

ى‏توان گفت كه علّت منحصر این حكم، ضررهاى بهداشتى آن است. هر چند كه ضررهاى بهداشتى و وجود میكروبهاى مردار بر كسى پوشیده نیست، ولى این مطلب تنها مى‏تواند جزئى از حكمت و فلسفه حرمت و نجاست مردار باشد. و چه بسا حرمت خوردن مردار و نجاست آن و لزوم غسل مسّ میت و دفن میّت مسلمان، داراى اسرار و حكمت‏هاى دیگرى (علاوه بر م

سائل بهداشتى) نیز باشد كه در اثر گذشت زمان و پیشرفت‏هاى جدید علمى روشن شود. براى مثال در مورد خوردن گوشت مردار ممكن است حكمت ضررهاى روحى و معنوى آن نیز مورد توجه بوده است.

در مورد دفن میت مسلمان نیز حكمت لزوم احترام به مسلمان قابل توجه و بررسى است.

 

پس نمى‏توان حكمت این احكام را منحصر در ضررهاى بهداشتى آن دانست و یا آن را به عنوان علّت حكم شناخت.

ممنوعیت خوردن گوشت خوك

 

خوك یكى از حیوانات پستاندار است كه در خشكى زندگى مى‏كند. و گوشت و شیر آن مورد استفاده قرار مى‏گیرد، ولى از نظر اسلام این حیوان در لیست غذاهاى ممنوع قرار دارد. خدا در قرآن مى‏فرماید:

 

إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْكُمُ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ وَ ... «1».

«خداوند تنها (گوشت) مردار و خون و گوشت خوك و ... حرام كرده است.»

 

علّت تأكید قرآن بر این مطلب أهمیّت موضوع و خطرات جسمى و روحى گوشت خوك و نیز آلودگى جامعه بشرى به آن است به طورى كه هنوز در

 برخى كشورهاى جهان بویژه اروپا و آمریكا جزء غذاهاى رسمى قرار دارد.

 

در كشورهاى اسلامى در أثر مبارزه جدى اسلام، گوشت این حیوان مصرف نمى‏شود و لذا پیامدهاى بهداشتى آن نیز مشاهده نمى‏شود. امّا در كشورهاى غربى (اروپا و آمریكا) این ممنوعیت اعمال نمى‏شود. ولى با این حال بسیارى از مردم از مصرف آن دورى مى‏گزینند.

 

در برخى كشورها مثل برخى قسمتهاى روسیه در اثر شیوع بیمارى‏هاى وابسته به خوك (كرم تركین یا ترشین) مصرف گوشت آن را ممنوع اعلام كرده‏اند. «3»

حكمت‏ها و اسرار علمى:

در مورد فلسفه حرمت گوشت و نجاست خوك از دو جهت مى‏توان سخن راند:

اوّل: تأثیرات سوء روانى، معنوى و اخلاقى آن. برخى از مفسران مى‏نویسند:

«خوك حتى نزد اروپائیان كه بیشتر گوشت آن را مى‏خورند سمبل بى‏غیرتى است. وحیوانى

 

كثیف است. خوك در امور جنسى فوق العاده بى‏تفاوت و لا ابالى است و علاوه بر تأثیر غذا در روحیات كه از نظر علم ثابت است، تأثیر این غذا در خصوص لا ابالى‏گرى در مسائل جنسى مشهود است.» «1»

یكى از نویسندگان مى‏نویسد:

 «خوك غیرت ناموسى ندارد (نقطه مقابل خروس است) و دیوثى مى‏كند و

 

جفت خود را در معرض استفاده خوك‏هاى نر دیگر قرار داده، از این عمل علاوه بر آنكه باك ندارد لذّت هم مى‏برد و این صفات و اخلاق او در گوشتش تأثیراتى دارد. از این جهت اشخاصى كه تغذى به آن مى‏كنند همان صفات و اخلاق رذیله را پیدا مى‏كنند. و این در حالى است كه غیرت از صفات كمال الهى است و در اسلام بر صفت غیرت تأكید شده است. و غیرت نسبت به دین و ناموس از صفات انبیاء و ائمه طاهرین: و مؤمنین است.» «2»

دوّم: ضررهاى بهداشتى: بیماریهایى كه توسط خوك به انسان منتقل مى‏شود به دو دسته تقسیم مى‏شوند:

الف: بیماریهایى كه از جمله عوامل ابتلاى به آنها گوشت خوك است:

 

اسهال خونى: در امعاى خوك انگلهایى به نام بالانتى دیوم زندگى مى‏كنند كه از أهم منابع انتشار این بیمارى در سرتاسر جهان است.

 

یرقان عفونى (بیمارى وایل): این بیمارى از طریق آب‏هاى آلوده به ادرار خوك، سگ یا موش به انسان منتقل مى‏شود. امّا منبع ابتلاء به یرقان عفونى از نوع (anomoR) فقط خوك است.

 

انتامیب هیستولتیك : كه انسان را به اسهال آمیبى مبتلا مى‏نماید و خوك نقش ناقل این

 

میكروب را به انسان ایفا مى‏كند.

و بسیاری بیماری های دیگر که بنابر اختصار تنها نام آنها را در زیر می بریم:

بیمارى شبه باد سرخ ،تصلّب‏ شرایین، دردهاى مفصلى ، مسمومیّتها، كرم كدوى خوك، مرض لادررى، ترى شینوز و...

درضمن خوك از خوردن چیزهاى پلید و كثافات حتى مدفوع خود، باك ندارد. و لذا معده خود را لانه انواع و اقسام میكروب‏هاى امراض قرار داده و از آنجا به گوشت و خون و شیر آن سرایت مى‏كند. «2»گوشت خوك ثقیل الهضم است و معده را سخت در زحمت مى‏اندازد. در اثر خوردن گوشت خوك اغلب سمیّتى به وجود مى‏آید كه در اصطلاح علمى آن را «بوتولیسم» مى‏گویند. «6»

بررسى:

 

در اینجا تذكر چند نكته لازم است:

1. یكى از بركات ادیان الهى براى بشریت جلوگیرى از مبتلا شدن انسانها به بیمارى‏ها و ناراحتى‏هاى جسمى و روحى است.

ممنوعیت خوردن گوشت خوك و نجاست آن توسط ادیان الهى یكى از معجزات علمى ادیان الهى است چرا كه این حكم در شرایطى صادر شده كه هنوز بشر به اسرار علمى و ضررهاى

 

بهداشتى خوك پى نبرده بود. و تنها پیروان ادیان الهى (مثل اسلام و یهود) این حكم را به صورت تعبدى پذیرفته و عمل مى‏كردند. و از ضررهاى خوك بدور ماندند.

2. ممنوعیت گوشت خوك كه در قرآن كریم مطرح شده است اعجاز علمى انحصارى این كتاب آسمانى نیست چرا كه این مطلب در كتب آسمانى قبلى مطرح شده بود. بلى این مطلب به عنوان اعجاز علمى براى انبیاء الهى مطرح مى‏شود چرا كه در شرایطى حرمت و

نجاست خوك را مطرح كرده‏اند كه بشریت هنوز همه ضررهاى بهداشتى و معنوى آن را كشف نكرده بود.

3. همانطور كه در مورد مردار بیان شد، این ضررهاى معنوى و بهداشتى گوشت خوك تنها مى‏تواند حكمت و فلسفه حكم حرمت و نجاست آن را بیان كند و نمى‏تواند علت انحصارى آن احكام را بیان كند چرا كه در قرآن كریم تصریح به این علّت نشده و از طرف دیگر با پیشرفت علوم پزشكى ممكن است اسرار جدیدى كشف شود كه مصالح و مفاسد تازه‏اى را در مورد این احكام روشن نماید.

4. در مورد تأثیر گوشت خوك در مسائل روانى و روحى (مثل بى‏غیرتى) نیز باید گفت كه این فقط یك حدس قوى است و هنوز از طریق منابع مستقل علمى تأیید نشده چون در معرض تجربه در شرایط كنترل شده علمى قرار داده نشده است.

 

 

ممنوعیت خوردن خون

خون مایع سرخ رنگى است كه در تمام رگ‏ها جریان دارد و بدن به وسیله آن تغذیه مى‏شود. طعم آن اندكى شور و داراى بوى مخصوص؛ و مركب از گلبولهاى سفید و قرمز و پلاسما مى‏باشد. مقدار آن در حیوانات پستاندار یك سیزدهم وزن آنهاست. انسانى كه وزن بدنش 65 كیلوگرم باشد، تقریبا 5 كیلوگرم خون دارد. و در هر میلیمتر مكعب خون 5 میلیون گلبول قرمز وجود دارد. «1» خداوند در قرآن مى‏فرماید:

إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْكُمُ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ ... «2»

«همانا او خوردن مردار و خون را بر شما حرام كرد.»

تاریخچه:

مسأله خوردن خون در میان اقوام و ملل جهان سابقه‏اى طولانى داشته است. و گاهى از آن به عنوان یك غذاى لذیذ استفاده مى‏شده است.

در دوران جاهلیت نیز مردمان خون را مى‏خوردند و یكى از غذاهاى رسمى و مفید مى‏دانستند. آنها خون گوسفند و گاو و ... را مى‏گرفتند و در روده مى‏ریختند و بر روى آتش بریان كرده و مى‏خوردند. و به آن «علهز» مى‏گفتند. آنها گوسفند را سر نمى‏بریدند كه مبادا خونش بریزد و از بین برود بلكه آن را با قتل صبر مى‏كشتند.

در یهود هم مسأله حرمت خوردن خون سابقه دارد. به طورى كه در تورات مى‏خوانیم: «خون را مخور آن را مثل آب بر زمین بریز.» «1»

حكمت و اسرار علمى:

در مورد حرام بودن خوردن خون و نجس بودن آن و اسرار علمى و فلسفه وجودى این احكام سخنان متفاوتى توسط متخصصان علوم پزشكى و غذائى بیان شده است،در اینجا به برخى از آنها اشاره مى‏كنیم:

مرحوم شهید پاك‏نژاد مى‏نویسد:

 «خون در كشور بدن همانند رودی است كه در كوچه و خیابان‏هاى شهر جارى است كه در آغاز صاف و گوارا و سرانجام به كثافات آلوده مى‏شود. خون هم بعد از گذشت از ریه و كبد و مشروب ساختن بدن به هنگام عبور از وریدها مسموم‏كننده است.» «2»

دكتر احمد قرقوز و دكتر عبد الحمید دیاب مى‏نویسند:

 «خون غذاى انسان نیست. چرا كه پروتئین‏هاى پلاسما (آلبومین، گلاوبوبین، فیبرینوژن) بسیار كم است (حدود 6- 8 میلى‏گرم درصد) و تركیبات خون بسیار دیر هضم است و یا به سختى جذب روده‏ها مى‏شود.

از آنجا كه یكى از وظایف خون حمل كردن سموم و مواد زائد بدن (مثل اوره - اسید اوریك - كریاتینین و گاز دى‏اكسید كربن است، در صورتى كه كسى خون را از طریق دهان بخورد به میزان زیادى از این مواد و سموم را وارد بدن خود كرده است. خون محیط مناسبى براى رشد انواع میكروب‏هاست كه این میكروب‏ها را از ابزار كشتن (ذبح)، دستها، هوا، مگسها و ظرفى كه خون در آن ریخته مى‏شود جذب مى‏كند و علاوه بر آن گاهى حیوانى كه خون آن در دست ماست بیمار است (بویژه بیماریهاى عفونى) كه در آن صورت خطرناك‏تر است.

هنگام خوردن خون از طریق دهان، میزان اوره خون به دلیل شكسته شدن پروتئین‏ها بالا مى‏رود و گاهى منجر به كما مى‏شود.

برخى ادعا دارند كه خوردن خون براى استفاده از تركیبات آهن موجود در آن مفید مى‏باشد. این سخن كاملا مردود است. زیرا آهن موجود در خون، آهن آلى است كه نسبت به تركیبات آهن غیر آلى بسیار كندتر و سخت جذب روده‏ها مى‏شود ...

بدین ترتیب مى‏بینیم كه تا چه حد دانش پزشكى مهر تأیید بر نظریات شرعى مى‏زند.» «1»

اثرات روحى و معنوى خون‏خوارى:

شهید دكتر پاك‏نژاد مى‏نویسد:

 «مهمتر از زیانهاى خونخوارى بر جسم ضررهاى آن بر روان است. چوپانان همیشه براى اینكه سگ گله سبعیّت [درندگى‏] بیشتر پیدا كند مدتى به او خون

 مى‏خورانند.» «8»

برخى از مفسران معاصر مى‏نویسند:

«از سوى دیگر در علم غذاشناسى ثابت شده كه غذاها از نظر تأثیر در غده‏ها و ایجاد هورمونها در روحیات و اخلاق انسان اثر مى‏گذارند. از قدیم نیز تأثیر خونخوارى در قساوت قلب و سنگ‏دلى به تجربه رسیده و حتى ضرب المثل شده است.» «9»

بررسى:

در اینجا به چند نكته در مورد حرمت خوردن خون و نجاست آن اشاره مى‏كنیم:

1. این مطلب از افتخارات ادیان الهى است كه بر اساس پیام وحى با این عارضه بشرى مخالفت كرده‏اند و «خورش خون» را از لیست غذاهاى بشرى حذف كرده‏اند. همین مطلب نشان مى‏دهد كه تا چه اندازه تمدن فعلى بشر مرهون زحمات انبیاء است.

از همین رو است كه قرآن چهار بار حرمت خوردن خون را تصریح كرده است به طورى كه موفق شد این امر را از جامعه مسلمانان ریشه كن كند.

2. حرمت خوردن خون یكى از آیات علمى انبیاى الهى (مثل موسى (ع) و پیامبر اسلام (ص) است) و اعجاز علمى ادیان الهى محسوب مى‏شود. چرا كه این حكم در شرایطى در دین یهود و اسلام مطرح شده كه اسرار علمى آن كشف نشده بود.پس ممنوعیت خوردن خون كه در قرآن كریم مطرح شده اعجاز علمى انحصارى قرآن كریم محسوب نمى‏شود. چرا كه قبل از قرآن در كتب آسمانى قبلى ذكر شده بود.

3. ضررهاى بهداشتى خون یكى از اسرار و حكمت‏هاى حرمت خوردن و نجاست خون است. ولى بازهم ثابت نمى‏شود كه این ضررها علت منحصر این احكام باشد بلكه ممكن است در نظر قانون‏گذار اسلام مصالح و مفاسد دیگرى هم مد نظر بوده است كه هنوز علوم پزشكى موفق به كشف آنها نشده‏اند. (مثل تأثیرات روانى و معنوى كه اشاره شد.)

 

 

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 29 دی 1389    | توسط: mahmood javadi    |    |
نظرات()