تبلیغات
معرفی اسلام ناب، بدون حاشیه و به دور از تعصب - مباحث اخلاقی 1

احادیثی در باب اخلاص :

آفَةُ الْعَمَلِ تَرْكُ الْإِخْلَاص‏

                        تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص: 155

حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَهْرَوَیْهِ الْقَزْوِینِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ سُلَیْمَانَ الْغَازِی عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ الدُّنْیَا كُلُّهَا جَهْلٌ إِلَّا مَوَاضِعَ الْعِلْمِ وَ الْعِلْمُ كُلُّهُ حُجَّةٌ إِلَّا مَا عُمِلَ بِهِ وَ الْعَمَلُ كُلُّهُ رِیَاءٌ إِلَّا مَا كَانَ مُخْلَصاً وَ الْإِخْلَاصُ عَلَى خَطَرٍ حَتَّى یَنْظُرَ الْعَبْدُ بِمَا یُخْتَمُ لَه‏

                                      عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج‏1، ص: 281

3 عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ص كَانَ یَقُولُ طُوبَى لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ الْعِبَادَةَ وَ الدُّعَاءَ وَ لَمْ یَشْغَلْ قَلْبَهُ بِمَا تَرَى عَیْنَاهُ وَ لَمْ یَنْسَ ذِكْرَ اللَّهِ بِمَا تَسْمَعُ أُذُنَاهُ وَ لَمْ یَحْزُنْ صَدْرَهُ بِمَا أُعْطِیَ غَیْرُه‏

4 عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا قَالَ لَیْسَ یَعْنِی أَكْثَرَ عَمَلًا وَ لَكِنْ أَصْوَبَكُمْ عَمَلًا وَ إِنَّمَا الْإِصَابَةُ خَشْیَةُ اللَّهِ وَ النِّیَّةُ الصَّادِقَةُ وَ الْحَسَنَةُ ثُمَّ قَالَ الْإِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ حَتَّى یَخْلُصَ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ وَ الْعَمَلُ الْخَالِصُ الَّذِی لَا تُرِیدُ أَنْ یَحْمَدَكَ عَلَیْهِ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ النِّیَّةُ أَفْضَلُ مِنَ الْعَمَلِ أَلَا وَ إِنَّ النِّیَّةَ هِیَ الْعَمَلُ ثُمَّ تَلَا قَوْلَهُ عَزَّ وَ جَلَّ- قُلْ كُلٌّ یَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ یَعْنِی عَلَى نِیَّتِهِ‏

5 وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ قَالَ الْقَلْبُ السَّلِیمُ الَّذِی یَلْقَى رَبَّهُ وَ لَیْسَ فِیهِ أَحَدٌ سِوَاهُ قَالَ وَ كُلُّ قَلْبٍ فِیهِ شِرْكٌ أَوْ شَكٌّ فَهُوَ سَاقِطٌ وَ إِنَّمَا أَرَادُوا الزُّهْدَ فِی الدُّنْیَا لِتَفْرُغَ قُلُوبُهُمْ لِلْآخِرَةِ

6 بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنِ السِّنْدِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِیمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِینَ یَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِینَ یَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الدُّنْیَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِی قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ ثُمَّ تَلَا- إِنَّ الَّذِینَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَیَنالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ ذِلَّةٌ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ كَذلِكَ نَجْزِی الْمُفْتَرِینَ فَلَا تَرَى صَاحِبَ بِدْعَةٍ إِلَّا ذَلِیلًا وَ مُفْتَرِیاً عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَلَى رَسُولِهِ ص وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِهِ ص إِلَّا ذَلِیلا

                     الكافی، ج‏2، ص: 16

 بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً إِلَّا جَرَتْ یَنَابِیعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِه‏

                        عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج‏2، ص: 69

 ...............................................................................

احکام وآداب قضاى حاجت‏(دستشوئی رفتن)

 

برای دستشوئی رفتن  احکام و آدابی وجود دارد. مواردی که در زیر به عنوان احکام و آداب قضای حاجت گفته میشود بعضی از آنها حتما باید انجام شود یا حتما باید ترک شود و بعضی از آنها حالت استحباب و بعضی حالت کراهت دارد که در اینجا جمعا همگی آنها بیان شده است.

كسى كه قصد قضاى حاجت دارد باید خود را از چشم بینندگان دور كند، وسزاوار است  پیش از آن كه به محل نشیمن برسد عورتش را مكشوف نكند، و  در حین قضای حاجت سرش را بپوشاند ، دیگر این كه به هنگام ورود به بیت الخلاء پاى چپ را مقدّم بدارد و بگوید: «بسم الله اعوذ بالله من الرجس النجس الخبیث المخبِث الشیطان الرجیم» و هنگام كشف عورت بسم الله بگوید، تا شیطان بر او نظر نكند همچنین نباید در جویها، راهها، محلّ ریزش میوه‏ها، منزلگاهها، بر در خانه‏ها، بر روى قبرها قضاى حاجت كند، و نیز در این حال نباید رو به قبله یا پشت به آن داشته باشد،و نیز عورت خود را روبروى خورشید و ماه قرار ندهد، و روبروى باد بول نکند، و در زمین سخت نیز ادرار نکند و همچنین در حالى كه ایستاده است بول نكند، همچنین از پشت بام و مكان مرتفع بول خود را در هوا رها نسازد، و بر سنگ و در آب بویژه آب راكد این كار را انجام ندهد. و در حال قضاى حاجت نخورد و نیاشامد و مسواك نكند و سخن جز به ضرورت نگوید، امّا ذكر خداوند در این حال مانعى ندارد، چرا که  موسى (ع) عرض كرد: پروردگارا! من در احوالى قرار مى‏گیرم كه تو را برتر از آن مى‏دانم كه در آن احوال به یاد تو باشم، خداوند فرمود: اى موسى! در همه احوال به یاد من باش(کتاب التوحید). و نیز انگشترى كه بر نگین آن نام خدا نقش شده و كتابى كه آیات قرآن در آن نوشته شده باشد به همراه خود به بیت الخلاء نبرد، و اگر در حالى كه انگشتر منقّش به نام خدا به همراه دارد وارد بیت الخلاء شود به هنگام استنجاء(پاک کردن خود) آن را به انگشت دست راستش منتقل كند. و در هنگام دفع بگوید: «الحمد الله الذى اطعمنى طیبا فى عافیة و اخرجه منى خبیثا فى عافیة» و در حدیث نبوى است که : با هر فرد فرشته‏اى است كه (در هنگام قضاى حاجت) گردن او را مى‏گرداند تا به مدفوع خود نظر كند. سپس فرشته به او مى‏گوید: اى فرزند آدم این روزى توست بنگر آن را از كجا به دست آورده‏اى و به چیزى دگرگون شده است. در این موقع شایسته است بنده بگوید: پروردگارا حلال را روزى من كن، و مرا از حرام دور فرما.(علل الشرائع)

شهید ثانی در کتاب اسرار الصلاه خود گفته است: (( با قضاى حاجت نقص و نیاز خود و كثافاتى را كه حامل آنى و در درون خود دارى به یاد آور. تو پیوسته ظاهر خویش را به خاطر مردم زینت مى‏دهى، در حالى كه خداوند بر نجاست باطن و پستی حالت آگاه است، پس براى خارج كردن پلیدیهاى باطن و صفات فاسدى كه در ژرفاى وجود توست بى‏هیچ قید و شرطى دست به كار شو، تا با خروج آنها نفس تو آرامش یابد، و دلت از چرك آنها آسوده، و از بار سنگین آنها سبك گردد، تا بتوانى براى قیام به اداى خدمت و راز و نیاز با خدا شایستگى پیدا كنى. امام صادق (ع) فرموده است: مستراح بدین سبب به این نام نامیده شده است كه مایه استراحت و خلاصى نفوس از بار سنگین نجاسات و محلّ خالى شدن كثافات و پلیدیها است، مؤمن در این هنگام عبرت مى‏گیرد از این كه متاع ناب دنیا چنین سرانجامى دارد، از این رو با دورى گرفتن از دنیا و ترك آن آسودگى مى‏یابد، و جان و قلب خود را از سرگرم شدن به آن فارغ مى‏سازد، و به همان گونه كه از نجاست و كثافت دورى مى‏گزیند از گردآورى و تحصیل زخارف دنیا روى مى‏گرداند، و مى‏اندیشد كه چگونه نفس او در یك حالت ، مكرّم و محترم، و در حالت دیگر خوار و پست است وى در نتیجه این شناخت باب كبر و خودبینى را بر روى خویش مى‏بندد، و از گناهان گریزان مى‏شود، و براى به دست آوردن فرجام نیك و تقرّب به خدا و فروتنى، پشیمانى و شرم را پیشه خود مى‏سازد، و در انجام دادن اوامر الهى و پرهیز از نواهى او مى‏كوشد، و نفس خویش را در محدوده خوف از خدا و صبر و شكیبایى و خوددارى از متابعت شهوات زندانى مى‏كند.))

بنابراین متوجه میشویم که آدمی در بعضی حالات دارای کرامت و بزرگی است مثل حالت احترام دیگران به او و در بعضی حالات دارای پستی است. و چه  خوب است که آدمی در حالات کرامت و بزرگی به یاد حالات خواری و پستی خود نیز باشد  تا در آن حالاتِ بزرگی و کرامت ، غرور و تکبر او را فرا نگیرد.قضای حاجت مصداق بزرگی برای حالات پستی انسان است بنابراین انسان متکبر و مغرور و کسی که خود را برتر میداند خوب است به یاد این حالت خود بیفتد.

همچنین کسی که دارای چهره زیبائی است و خود را در برابر مردم زیبا جلوه میدهد نباید این زیبائی ، او را فریب دهد که با این زیبائی دنیا  و لذت های آن را طلب کند چرا که همین فردِ زیبا و خوش قیافه باید به یاد حالات خواری و پستی خود بیفتد و بداند که همان خدائی که این چهره زیبا را به او داده است که باعث توجه دیگران است در درون او نجاست را هم قرار داده و این نجاست را در حالت قضای حاجت که یک حالت پستی و روی گردانی دیگران از او است از او بیرون میکند بنابراین باید در هر حالی شکر گذار خدا باشد و زیبائی ، او را فریب ندهد.

این مطالب که گفته شد را بعضی از افراد بیشتر باید مورد دقت قرار دهند مثل کسانی که دارای موقعیت اجتماعی خوبی هستند و ممکن است این موقعیت آنها را به کبر و غرور و خود پسندی و عجب بکشاند مثل کسانی که دارای مسئولیت های اجتماعی هستند  مثل اهل علم و مثل کسانی که به مومن بودن مشهور شده اند.و  افرادی که دارای ظاهر زیبائی هستند نیز همچنانکه گفته شد این مطالب را خیلی باید توجه کنند. به این حدیث توجه کنید:

مَا لِابْنِ آدَمَ وَ الْعُجْبِ وَ أَوَّلُهُ نُطْفَةٌ مَذِرَةٌ وَ آخِرُهُ جِیفَةٌ قَذِرَةٌ وَ هُوَ بَیْنَ ذَلِكَ یَحْمِلُ الْعَذَرَة 

معنی : چیست از براى پسر آدم با خودبینى، یعنى نسبتى ندارد با خود  بینى و حال آنكه اوّل او نطفه‏ایست فاسد و آخر او مرداریست گندیده، و او در میان این دو حال حمل  میكند عذره را یعنى فضله خود را كه همیشه با خود دارد.

                        تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص: 308

طبق همه این حرفها دیگر غرور و تکبر و خود پسندی جایگاهی ندارد و به افرادی که دارای این صفات هستند باید گفت:

یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَریمِ (سوره انفطار-آیه 6) یعنی اى انسان! چه چیزى تو را به پروردگار بزرگوارت مغروركرده است؟

جالب است که خداوند متعال انسان را جوری آفریده که از لحاظ ظاهری هم در بالاترین و زیباترین حالات قرار می گیرد و هم در پست ترین حالات و از لحاظ باطنی ممکن است به بالاترین حالات برسد و ممکن هم هست به  پایین ترین حالات برسد و این خصوصیت انسان است که میتواند دارای حالات مختلف باشد. اینجاست که انسان به یاد آیاتی از قرآن میافتد مثل :

1-        لَقَدْ خَلَقْنَا الْانسَانَ فىِ أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ(4) ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِینَ(5)سوره تین

2-       إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلیهِ فَجَعَلْناهُ سَمیعاً بَصیراً (2)سوره انسان

3-       خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصیمٌ مُبینٌ (4)سوره نحل‏

4-       وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَیْئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (78)سوره نحل‏

5-       وَ إِذا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِی الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلاَّ إِیَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَ كانَ الْإِنْسانُ كَفُوراً (67)سوره اسراء

خلاصه اینکه همچنانکه انسان با قضای حاجت کثافات ظاهری را از خود دور میکند باید بتواند با تفکر روی همین موضوع کثافات باطنی را هم از خود دور کند. اسلام  شریعت طهارت و  پاکی  و پلید زدائی در تمامی ابعاد انسانی است چه پاکی های درونی و چه ظاهری چنانچه حدیث(( النظافه من الایمان)) ممکن است تمام نظافتها چه ظاهری و چه باطنی را شامل شود. هر مسلمانی به حکم ایمان موظف است هم بعد ظاهری خود را و هم بعد باطنی خود را طاهر کند و طهارت ظاهری جزء مقدمات برای آمادگیِ هرچه بیشتر طهارت باطنی است. و چنانکه آب از بهترین وسائل برای پاکی ظاهری است ، دانش و بینش و تفکر و عقیده پاک نیز  عواملی بسی شایسته برای پاکی درون است.

...............................................................

ازدیاد رزق :

 عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَلَوِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ نَهِیكٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ حَضَرْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ شَكَا إِلَیْهِ رَجُلٌ مِنْ شِیعَتِهِ الْفَقْرَ وَ ضِیقَ الْمَعِیشَةِ وَ أَنَّهُ یَجُولُ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ الْبُلْدَانَ فَلَا یَزْدَادُ إِلَّا فَقْراً فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا صَلَّیْتَ الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ فَقُلْ وَ أَنْتَ مُتَأَنٍّ اللَّهُمَّ إِنَّهُ لَیْسَ لِی عِلْمٌ بِمَوْضِعِ رِزْقِی وَ إِنَّمَا أَنَا أَطْلُبُهُ بِخَطَرَاتٍ تَخْطُرُ عَلَى قَلْبِی فَأَجُولُ فِی طَلَبِهِ الْبُلْدَانَ فَأَنَا فِیمَا (أَنَا طَالِبٌ) كَالْحَیْرَانِ لَا أَدْرِی أَ فِی سَهْلٍ هُوَ أَمْ فِی جَبَلٍ أَمْ فِی أَرْضٍ أَمْ فِی سَمَاءٍ أَمْ فِی بَرٍّ أَمْ فِی بَحْرٍ وَ عَلَى یَدَیْ مَنْ وَ مِنْ قِبَلِ مَنْ وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ عِلْمَهُ عِنْدَكَ وَ أَسْبَابَهُ بِیَدِكَ وَ أَنْتَ الَّذِی تَقْسِمُهُ بِلُطْفِكَ وَ تُسَبِّبُهُ بِرَحْمَتِكَ اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلْ یَا رَبِّ رِزْقَكَ لِی وَاسِعاً وَ مَطْلَبَهُ سَهْلًا وَ مَأْخَذَهُ قَرِیباً وَ لَا تُعَنِّنِی بِطَلَبِ مَا لَمْ تُقَدِّرْ لِی فِیهِ رِزْقاً فَإِنَّكَ غَنِیٌّ عَنْ عَذَابِی وَ أَنَا فَقِیرٌ إِلَى رَحْمَتِكَ فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ جُدْ عَلَى عَبْدِكَ بِفَضْلِكَ إِنَّكَ ذُو فَضْلٍ عَظِیمٍ قَالَ عُبَیْدُ بْنُ زُرَارَةَ فَمَا مَضَتْ بِالرَّجُلِ مُدَّةٌ مَدِیدَةٌ حَتَّى زَالَ عَنْهُ الْفَقْرُ وَ حَسُنَتْ أَحْوَالُهُ

                                   مستدرك‏الوسائل ج : 5 ص : 102

این روایت در كتب بحار و مصباح الكفعمى و مصباح المتهجد هم آمده است و در بحار همین سلسله سند كتاب مستدرك را آورده است.

عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عِیسَى الْفَرَّاءِ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ قُلْتُ لَهُ ( امام باقر یا امام صادق علیهما السلام ) جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّهُ مَا اسْتُنْزِلَ الرِّزْقُ بِشَیْ‏ءٍ یَعْدِلُ التَّعْقِیبَ بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَى طُلُوعِ الشَّمْسِ قَالَ لِی أَجَلْ وَ لَكِنِّی أُخْبِرُكَ بِخَیْرٍ مِنْ ذَلِكَ أَخْذِ الشَّارِبِ وَ تَقْلِیمِ الْأَظْفَارِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ

                   تهذیب‏الأحكام ج : 3 ص : 238

 عَلِیٌّ عَنْ أَخِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَخْذُ الشَّارِبِ وَ الْأَظْفَارِ وَ غَسْلُ الرَّأْسِ بِالْخِطْمِیِّ یَوْمَ الْجُمُعَةِ یَنْفِی الْفَقْرَ وَ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ

                                  الكافی ج : 3 ص : 418

قَالَ الصَّادِقُ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً قَالَ الْمَلَائِكَةُ تُقَسِّمُ أَرْزَاقَ بَنِی آدَمَ مَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَى طُلُوعِ الشَّمْسِ فَمَنْ نَامَ فِیمَا بَیْنَهُمَا نَامَ عَنْ رِزْقِهِ

                           تهذیب‏الأحكام ج : 2 ص : 139

  الشَّیْخُ الْمُفِیدُ فِی الْإِخْتِصَاصِ، عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ كَانَ الْحَالُ حَسَنَةً وَ إِنَّ الْأَشْیَاءَ الْیَوْمَ مُتَغَیِّرَةٌ فَقَالَ إِذَا قَدِمْتَ الْكُوفَةَ فَاطْلُبْ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ فَإِنْ لَمْ تُصِبْهَا فَبِعْ وِسَادَةً مِنْ وَسَائِدِكَ بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ ثُمَّ ادْعُ عَشَرَةً مِنْ أَصْحَابِكَ وَ اصْنَعْ لَهُمْ طَعَاماً فَإِذَا أَكَلُوا فَاسْأَلْهُمْ فَیَدْعُوا اللَّهَ لَكَ قَالَ فَقَدِمْتُ الْكُوفَةَ فَطَلَبْتُ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَیْهَا حَتَّى بِعْت وِسَادَةً لِی بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ كَمَا قَالَ وَ جَعَلْتُ لَهُمْ طَعَاماً وَ دَعَوْتُ أَصْحَابِی عَشَرَةً فَلَمَّا أَكَلُوا سَأَلْتُهُمْ أَنْ یَدْعُوا اللَّهَ لِی فَمَا مَكَثْتُ حَتَّى مَالَتْ إِلَیَّ الدُّنْیَا

                                  مستدرك‏الوسائل ج : 7 ص : 207

فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً -یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْكُمْ مِدْراراً - وَ یُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنینَ وَ یَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً (نوح-10و11و12)

وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ (ذاریات- 18)

اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقینَ(توبه- 80)

................................................................

بخل :

الشَّیْطانُ یَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ یَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ (بقره- 268)

وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (حشر- 9)

فرق بین بخل و شح :

شحّ: افراط در حرص، خواه حرص نسبت بمال باشد یا چیز دیگر. فرق آن با بخل، این است كه: بخل اختصاص بمال دارد.

                       ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‏6، ص: 77

در روایتی فرق بین بخل و شح چنین بیان شده :

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع تَدْرِی مَا الشَّحِیحُ قُلْتُ هُوَ الْبَخِیلُ قَالَ الشُّحُّ أَشَدُّ مِنَ الْبُخْلِ إِنَّ الْبَخِیلَ یَبْخَلُ بِمَا فِی یَدِهِ وَ الشَّحِیحُ یَشُحُّ عَلَى مَا فِی أَیْدِی النَّاسِ وَ عَلَى مَا فِی یَدَیْهِ حَتَّى لَا یَرَى مِمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ شَیْئاً إِلَّا تَمَنَّى أَنْ یَكُونَ لَهُ بِالْحِلِّ وَ الْحَرَامِ وَ لَا یَقْنَعُ بِمَا رَزَقَهُ اللَّهُ

                                               الكافی ج : 4 ص : 45

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی كِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِنِّی لَأَسْتَحْیِی مِنْ رَبِّی أَنْ أَرَى الْأَخَ مِنْ إِخْوَانِی فَأَسْأَلَ اللَّهَ لَهُ الْجَنَّةَ- وَ أَبْخَلَ عَلَیْهِ بِالدِّینَارِ وَ الدِّرْهَمِ فَإِذَا كَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ قِیلَ لِی لَوْ كَانَتِ الْجَنَّةُ لَكَ لَكُنْتَ بِهَا أَبْخَلَ وَ أَبْخَلَ وَ أَبْخَل‏

                        تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، ج‏16، ص: 387

 على بن الحسین (ع) فرمود: من از خداى خود شرم میبرم كه یكى از برادرانم را ببینم و از خدا براى وى بهشت بخواهم ولى از دینار و درم هم بر وى دریغ كنم روز قیامت كه شود بمن خواهند گفت كه اگر بهشت از آن تو مى‏بود بیشتر بآن بخل مى‏ورزیدى.

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا لَمْ یَكُنْ لِلَّهِ فِی عَبْدٍ حَاجَةٌ ابْتَلَاهُ بِالْبُخْلِ

                         الكافی ج : 4 ص : 44

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْجَهْمِ عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَى ع قَالَ الْبَخِیلُ مَنْ بَخِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَیْهِ

                        الكافی ج : 4 ص : 45

 

 

 لی، [الأمالی للصدوق‏] عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَقَلُّ النَّاسِ رَاحَةً الْبَخِیلُ وَ أَبْخَلُ النَّاسِ مَنْ بَخِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَیْه‏

                     بحارالأنوار ج : 70 ص : 300

فس، [تفسیر القمی‏] أَبِی عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ قَالَ رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَطُوفُ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ إِلَى الصَّبَاحِ وَ هُوَ یَقُولُ اللَّهُمَّ قِنِی شُحَّ نَفْسِی فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا سَمِعْتُكَ تَدْعُو بِغَیْرِ هَذَا الدُّعَاءِ قَالَ وَ أَیُّ شَیْ‏ءٍ أَشَدُّ مِنْ شُحِّ النَّفْسِ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‏

                        بحارالأنوار ج : 70 ص : 301

عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَصْلَتَانِ لَا تَجْتَمِعَانِ فِی مُسْلِمٍ الْبُخْلُ وَ سُوءُ الْخُلُقِ

                       بحارالأنوار ج : 70 ص : 302

 مع، [معانی الأخبار] أَبِی عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْبَخِیلُ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلَامِ

                               بحارالأنوار ج : 70 ص : 305

مع، [معانی الأخبار] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بُنْدَارَ التَّمِیمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی زَكَرِیَّا عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عَرَفَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْبَخِیلُ حَقّاً مَنْ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ یُصَلِّ عَلَیَّ

                                         بحارالأنوار ج : 70 ص : 306

َ عَنْ  الصادق ع قَالَ شَابٌّ سَخِیٌّ مُرَهَّقٌ فِی الذُّنُوبِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ شَیْخٍ عَابِدٍ بَخِیلٍ

                           بحارالأنوار ج : 70 ص : 307

كِتَابُ الْإِمَامَةِ وَ التَّبْصِرَةِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص السَّخِیُّ قَرِیبٌ مِنَ اللَّهِ قَرِیبٌ مِنَ النَّاسِ قَرِیبٌ مِنَ الْجَنَّةِ وَ الْبَخِیلُ بَعِیدٌ مِنَ اللَّهِ بَعِیدٌ مِنَ النَّاسِ قَرِیبٌ مِنَ النَّارِ

                        بحارالأنوار ج : 70 ص : 308

................................................